Panyòl, kilti ak rezistans nan pwogram UNIR ann Ayiti ansanm ak Kolektif Latinoafricano
Premye fwa a te vrèman espesyal.
Nan mòn Kap Wouj, yon jèn fi 16 an pran mikwo a epi li kòmanse chante Mariposista, youn nan chante ki nan kanisyone latinoafricano nou an. Se pa t sèlman yon prezantasyon: se te yon moman ki te chaje ak emosyon, kè sote ak fyète.
Wè yon moun tèlman jèn ap chante an panyòl nan yon kontèks konsa pa t yon bagay òdinè. Se te rezilta yon pwosesis, yon pratik kolektif, yon aprantisaj ki ale pi lwen pase mo yo.
Se la nou te konprann ankò yon lòt fwa ke aprann yon lang kapab tou yon eksperyans vivan.
Yon pwogram ki fè panyòl tounen yon pon
Pwogram panyòl Kolektif Latinoafriken ansanm ak UNIR ann Ayiti fèt ak yon objektif klè: fè panyòl tounen yon zouti pou kreye rankont.
Yon pon ant mouvman sosyal yo, ant istwa yo, ant kilti yo.
Nou travay ak moun ayisyen ki enterese konnen plis sou istwa, mizik ak lit Abya Yala yo, pa sèlman pou aprann yon lang, men pou viv li, pataje li epi fè li vin pa yo.
Pwosesis sa a ap fèt nan diferan teritwa nan nò peyi a: atravè kou an pèsòn nan kominote tankou Wanament, Karis, Okap ak Kadouch, ansanm ak Terye Wouj. Nou genyen tou etidyan nan kou oto-aprantisaj nou an, ansanm ak yon espas sou entènèt ki elaji posibilite pou patisipasyon.
Metodoloji nou chita sou edikasyon popilè ak materyèl pa nou.
Pami materyèl sa yo, kanisyone latinoafricano a gen yon plas espesyal. Li se yon seleksyon chante ki reprezante diferan ritm ak teritwa Abya Yala: mizik tradisyonèl, pwopozisyon modèn, chante damou, men tou chante rezistans ak denonsyasyon.
Lè chante vin tounen aprantisaj: nesans karaoke yo
Se apati kanisyone sa a karaoke yo te kòmanse fèt.
Se pa t yon lide ki te planifye davans, men yon bagay ki te fèt natirèlman nan lavi chak jou: pandan espas pratik yo, lè etidyan yo te kòmanse chante.
Piti piti, pratik sa a te vin tounen yon lòt bagay ankò: yon fason pou moun pran lang nan pou pa yo, pèdi laperèz epi pataje ak lòt moun.
Nou deja òganize karaoke nan plizyè kominote ansanm ak youn nan fòma vityèl. Nan espas sa yo, etidyan yo chwazi yon chante nan kanisyone a epi yo entèprete li devan kominote yo. Gen yon jiri ki evalye itilizasyon panyòl la ak entèpretasyon an, men bagay ki pi enpòtan an pa rive nan evalyasyon an.
Li rive nan atmosfè a.
Nan ri yo, nan kè sote yo, nan sipò kolektif la, nan emosyon moun santi lè yo chante nan yon lòt lang epi yo kòmanse santi lang sa a vin pou pa yo tou.
Nan dènye karaoke a, pri a se te peman ane lekòl etidyan ki te genyen yo. Men vrè rekonpans lan te yon lòt bagay: konfyans nan tèt yo, vwa yo, ak posibilite pou yo eksprime tèt yo san pè.
Vin fè pati pwosesis la
Sa ki te kòmanse kòm yon pratik senp nan lavi chak jou vin tounen yon pwosesis ki kontinye grandi.
Se poutèt sa nou ouvri apèl pou kou panyòl 2026 nou an nan fòma oto-aprantisaj vityèl, pou plis moun nan diferan teritwa kapab aprann, pataje epi fè pati eksperyans sa a.
Si karaoke yo montre nou yon bagay, se ke lang lan konstwi ansanm ak lòt moun tou.
Epi toujou gen plas pou yon lòt vwa.
